Michel Dieleman is eigenaar van Timmerfabriek Dieleman. Dit bedrijf verzorgt al 110 jaar alles wat met houten kozijnen te maken heeft. Met een team van 40 mensen werkt Dieleman voor zowel zzp’ers die klussen uitvoeren bij particulieren als voor grote aannemers met nieuwbouwprojecten van honderden woningen. Zo leverde het bedrijf de houten kozijnen voor onder andere een groot woningbouwproject in Wateringen en bij de wijk Vroondaal in Den Haag.
Een ander project waar Dieleman nauw bij betrokken was, is de circulaire bouw van kinder- en jeugdzorgkliniek Ithaka in Kloetinge. Dit gebouw is voor een groot deel gemaakt van bouwmaterialen uit een bestaand pand dat gesloopt moest worden. Een mooi voorbeeld van een circulair bouwproject. Wij vroegen Michel naar zijn visie op circulair bouwen en de rol van hout die hij hierin ziet.
Waarom is circulair bouwen volgens jou zo belangrijk?
Michel: “De laatste jaren is het meer dan ooit duidelijk dat de aarde overbelast is. We nemen alleen, en geven niets terug. We leven in een wegwerpmaatschappij en staan nauwelijks stil bij de gevolgen die onze keuzes achter de schermen hebben. Dit is een onhoudbare situatie. Als we een goed toekomstperspectief willen voor onze kinderen, moeten we in actie komen. Het lijkt gelukkig zo dat steeds meer mensen deze noodzaak voelen. Toch merk ik dat er in de praktijk nog weinig concrete actie wordt ondernomen.”
Hoe komt het volgens jou dat er wel aandacht is, maar er in de praktijk nog weinig mee gebeurt?
“Dat begint met een gebrek aan bewustzijn over de gevolgen van keuzes die je als individu maakt. Als voorbeeld neem ik de materiaalkeuze voor kozijnen. Laat je lekkende olievelden (kunststof), gigantische ertsmijnen (aluminium) of een vers geplant boompje (hout) achter? Veel kleine keuzes maken één groot verschil. Daarnaast ontbreekt een definitie van circulariteit. Wat is het precies en hoe bereiken we dat als branche? Hier ligt wat mij betreft een taak voor de overheid: bepaal wat circulair bouwen is, zodat we het tastbaar kunnen maken.”
Welke rol spelen houten kozijnen in circulair bouwen?
“Volgens mij werkt circulair bouwen met hout naar twee kanten. Aan de ene kant is hout een grondstof die zichzelf blijft vernieuwen. Zolang je kiest voor duurzaam geproduceerd hout, blijft de cirkel gesloten. Je geeft terug wat je neemt: voor elke gekapte boom, wordt minstens één nieuwe geplant.”
Zolang je kiest voor duurzaam geproduceerd hout, blijft de cirkel gesloten. Je geeft terug wat je neemt.
“Aan de andere kant speelt recycling een rol. Het hout dat je gebruikt tijdens het ‘eerste leven’, zet je nogmaals in met dezelfde toepassing. Is dat niet mogelijk, dan is upcycling een optie. Hout is immers een breed inzetbare basisgrondstof waar je alle kanten mee op kan. Van een houten deur die afgeschreven is, maak je een kozijn. Of iets anders. Denk aan een houten stoel, speelgoed of een snijplank. Als de tweede en derde levenscyclus doorlopen zijn, maak je van het hout een spaan- of vezelplaat. Zijn die stations ook gepasseerd, dan kan hout ingezet worden als biomassa. Zolang je evenveel bomen plant als je biomassa verwerkt, blijft de cirkel gesloten. Een extra voordeel is dat je niet met fysiek afval blijft zitten. Terwijl de plastic afvalberg continu doorgroeit.”
Dat klinkt positief. Maar is het in de praktijk lastig om circulair te bouwen met hout?
“Dat valt mee. Met de juiste detaillering en verbindingstechnieken zijn houten kozijnen makkelijk te demonteren en opnieuw toe te passen. Het is wel belangrijk dat hier al bij de eerste productie rekening mee wordt gehouden. Als onderdelen op een demontabele manier zijn verwerkt, kost het weinig energie om ze te recyclen. Circulariteit is volgens mij vooral een nieuwe manier van denken. Je moet je er bewust van zijn en het verschil willen maken. Dan is het namelijk goed te doen om duurzaam te bouwen.”
Circulariteit is vooral een nieuwe manier van denken. Je moet het verschil willen maken.
“Niet alleen bij nieuwbouw speelt circulariteit een rol, ook in bestaande bouw kunnen we vaker circulair denken. Bestaande houten kozijnen zijn bijvoorbeeld makkelijk aan te passen aan de normen van nu. Een nieuw raam is met wat kleine bewerkingen redelijk eenvoudig te plaatsen in een bestaand kozijn. Daardoor is een kozijn dat eigenlijk afgeschreven is, weer volledig bij de tijd. Tot slot is hout een materiaal dat eenvoudig te herstellen is bij schade. Een grote meerwaarde, omdat je daardoor een nog langere levensduur van houten kozijnen kunt bewerkstelligen.”
Er heersen nog altijd veel vooroordelen over het kappen van bomen. Wat vind je daarvan?
“Ik weet het, en ik doe mijn best om ze weg te nemen. Bij hout als bouwmateriaal zien veel mensen voor zich dat volledige bossen gekapt worden. Terwijl duurzaam bosbeheer juist bijdraagt aan het behoud van bos. Hoe groter de vraag naar duurzaam hout, hoe beter de bossen beschermd worden. Momenteel wordt veel bosgebied verbrand voor kortstondige landbouw of veeteelt. Als we het bos waarde geven door geld te betalen voor het hout, is dat niet meer aantrekkelijk. De bevolking haalt dan waarde uit het bos. Omdat bij duurzaam bosbeheer direct nieuwe bomen worden geplant, blijft die waarde behouden voor de toekomst.”
Hoe groter de vraag naar duurzaam hout, hoe beter de bossen beschermd worden.
“Ook hier werkt het dus twee kanten op. Aan de ene kant stoten we minder CO2 uit omdat er minder bomen worden verbrand, en aan de andere kant is er meer CO2-opname omdat er nieuwe bomen groeien. Als je kiest voor hout, maak je dus op meerdere punten het verschil. En dan heb ik het nog niet eens over het sociale aspect van duurzaam bosbeheer. Hoe groter de vraag naar duurzaam hout, hoe meer welvaart voor de lokale bevolking en hoe hoger de levenskwaliteit.”
Ook over het onderhoud van houten kozijnen heersen vooroordelen. Hoe probeer je die weg te nemen?
“Klopt, mensen lijken soms te denken dat een houten kozijn na vijf jaar in de gevel uit elkaar valt van ellende. Maar dat is allang niet meer zo. Onze kozijnverbindingen en laksystemen zijn zo ingrijpend verbeterd dat de onderhoudsfrequentie enorm laag is. Vanuit het oogpunt van Total Cost of Ownership (TCO) en de Levens Cyclus Analyse (LCA) is hout juist veruit het aantrekkelijkste materiaal om te gebruiken voor kozijnen. Het uitvoeren van onderhoud is puur een meerwaarde: hoe zorgvuldiger je hiermee omgaat, hoe langer je product meegaat. Overigens is geen enkel materiaal onderhoudsvrij. Ook kunststof en aluminium hebben onderhoud nodig, net als hout.”
Circulair bouwen met hout: de toekomst begint nu
Het verhaal van Michel laat zien dat er met hout in de bouw meteen grote sprongen te maken zijn op het gebied van duurzaamheid. Zo blijkt uit onderzoek dat we door te bouwen met hout, de CO2-uitstoot bij nieuwbouwprojecten met maar liefst 42% kunnen verlagen. Daarnaast passen houten kozijnen op twee manieren binnen de circulaire gedachte: het materiaal is hernieuwbaar en hout is bij uitstek geschikt voor recycling en upcycling.
Door te kiezen voor houten kozijnen maak je niet alleen voor jezelf een slimme beslissing, maar draag je ook bij aan een duurzame wereld. Toch zijn er nog flinke stappen te zetten. Michel roept de overheid op om een eenduidige definitie van circulariteit te maken. Dat maakt circulair bouwen tastbaar voor veel meer mensen, waardoor de vraag naar hout ongetwijfeld toeneemt.
SGT/Hout100% opereert op een breed strijdtoneel om met publiciteit en voorlichting opdrachtgevers in de bouw voor Hout100%-kozijnen en -elementen te laten kiezen. Covid-19 zette de afgelopen maanden een streep door veel afspraken van directeur/ambassadeur Taco Schoonderwoerd. Echter, het schepte tijd voor andere noodzakelijke acties. Zo is er nu de nieuwe ‘keetposter’ voor een juiste behandeling van houten kozijnen in de bouwfase. “Uit onze bouwplaatsinspecties blijkt dat het besef om goed om te gaan met onze producten helaas nog steeds een heel stuk beter kan.”
Van de negen maanden die hij nu directeur is van Hout100% zijn veel geplande bezoeken aan opdrachtgevers afgezegd, of voorlopig opgeschoven. “Dat is ook wel begrijpelijk. In deze coronatijd hebben zeker de grote aannemers wel iets anders aan hun hoofd dan met mij te praten over houten kozijnen”, zegt directeur/ambassadeur Taco Schoonderwoerd. Dat wil echter niet zeggen dat hij, manager Anoushka Mulder en SGT/Hout100% de afgelopen maanden stil hebben gezeten. De website ‘staat’, de positie van de organisatie wordt in periodieke blogs onderstreept en de herhaling van de radiocampagne zorgt voor pieken in het websitebezoek. Schoonderwoerd: “We zijn nu noodgedwongen door corona iets meer intern gericht. Ik probeer dit jaar alle 78 timmerfabrieken te bezoeken en heb er nog een stel te gaan, persoonlijk contact wordt ook erg gewaardeerd. De gesprekken met de leden geven bovendien een goede bodem voor verdere Hout100%-activiteiten.”
Keetposter Een van de activiteiten die ondanks corona doorgang vindt, is de lancering van een A2-formaat ‘keetposter’. Deze wordt in een eerste oplage van 2.000 exemplaren verspreid onder aannemers, achterban en bouwinspecteurs. De poster is een uitvloeisel van de circa 200-300 bouwplaatsinspecties die de drie bij SGT/Hout100% betrokken inspecteurs jaarlijks verrichten. “Als je die inspecties analyseert, kom je tot een soort algemene deler waar het in de nieuwbouw vaak fout gaat in de verwerking van onze producten”, zegt Schoonderwoerd. “Die hebben we op een rijtje gezet en ontwikkeld tot ‘de twaalf gouden tips’ van opslag, verankering, luchtdichting en dergelijke. Dit om de levensduur van houten kozijnen maximaal te verlengen en de kans op eventuele vervolgschade te minimaliseren.” De aanbevelingen komen digitaal beschikbaar en als A4-etiket voor de bestickering (oplage 10.000 stuks) van kozijnpakketten naar de bouw. Het voorlichtingsmateriaal wordt samen met de NBVT-sectie kozijnen van Centrum Hout geproduceerd en uitgegeven. Schoonderwoerd: “Op bestuurlijk niveau is er afgesproken dat dit jaar en in 2021 op gebied van marketing en communicatie nauwer samengewerkt gaat worden.”
Lachende derde Veertig timmerfabrikanten van de NBVT zijn nog niet aangesloten bij Hout100%. Daarnaast zijn er nog een groot aantal kleinere ondernemingen die noch bij NBVT of Hout100% zijn aangesloten. Tegelijkertijd hebben ze allemaal hetzelfde houtbelang. Schoonderwoerd: “We zijn in de houtenkozijnindustrie deels elkáár aan het beconcurreren. Het eerste wat op die manier onderuit schiet zijn de prijzen. Misschien is het wel des timmerindustrie, maar zeker nu moeten we met elkaar beseffen dat onze voornaamste concurrent onze eigen versnippering is en de goede organisatie en marketingkracht van de kunststofsector. Dáár moeten we ons als kozijnensector op richten. En niet op elkaar. Dat we in sommige gevallen elkaar het verlies niet gunnen, probeer ik intern ook overal te vertellen. Je organiseert je eigen prijsval met de kunststofsector als lachende derde.”
Het juiste materiaal Alle deelnemers van Hout100% gebruiken vanaf 1 januari 2020 alleen maar duurzaam geproduceerd hout (FSC/ PEFC/Keurhout/STIP). Schoonderwoerd zegt: “Duurzaamheid is de enige toekomstbestendige maatstaf. Een bos heeft alleen een economische waarde als het duurzaam wordt beheerd. Palmolie- en sojaplantages zit het tropisch bos meer in de weg dan de toepassing van duurzaam geproduceerd tropisch hout in de bouw. Het huidige houten kozijn met zijn lijmverbindingen, verftechnieken, laagdiktes, glas, laat zich bovendien uitstekend in diverse loof-, naald- en gemodificeerde houtsoorten produceren. Met dezelfde prestaties en zekerheden. Zoek eens een kunststof kozijn dat gemakkelijk vijftig jaar in de gevel zit, circulair is en hernieuwbaar. Alleen al in Europa groeit volgens koepelvereniging CEI-Bois jaarlijks 470 miljoen kubieke meter hout en is het bosareaal de afgelopen 25 jaar met 9 procent gegroeid. In een circulaire bouw hoef je mijns inziens dan ook niet verder te zoeken naar het juiste materiaal.”
Drietrapsbenadering ‘Ambassadeur’ Schoonderwoerd heeft met ruim dertig jaar ervaring in de timmerindustrie genoeg te vertellen. “Wat mij geweldig irriteert is dat ook in zogenoemde duurzame projecten met veel hout, kozijnen van kunststof terecht komen. In mijn opvatting van duurzaamheid en circulair bouwen is dat onbestaanbaar. Opdrachtgevers die op de automaat voor kunststof kiezen zijn dan ook voor mij met name de doelgroep om te bezoeken. Ik roep al mijn Hout100%-deelnemers ook op dergelijke opdrachtgevers en bouwers bij mij te melden. Ik zal ze eerlijk strijdend en met open vizier de voordelen van Hout100%-kozijnen vertellen. Ik constateer ook veel onwetendheid in de materiaalkeuze die je op basis van een eerlijk gesprek boven tafel kunt krijgen en kunt veranderen. Ik heb daarvoor een drietrapsbenadering: de voordelen van hout, de voordelen van het werken met NBVT-lidbedrijven en de zekerheidsvoordelen van Hout100%. Als de gesprekspartner daarna nog steeds niet voor hout kiest, heb ik iets niet goed gedaan of spelen de milieu- en prestatievoordelen en total cost of ownership geen rol bij de beslissing.”
‘Bouwen met hout is vier dubbel goud’ aldus Cobouw. ‘Het begin van een nieuw tijdperk in de circulaire (woning)bouw? De houten eeuw’ volgens VPRO’s tegenlicht. ‘Welkom in de nieuwe houten eeuw’ wordt sinds de zomer van 2019 via de verschillende partijen via diverse kanalen van de (houten) daken geschreeuwd. Ja, inderdaad, bouwen met hout is echt hot. Bouwen met hout (CLT), maar als hout hot is, van welk materiaal is het kozijn, raam of deur dan in een gebouw in de houten eeuw? Ook van hout toch?
De houten eeuw Dat zou je denken ja, maar uit de praktijk blijkt dat de gevelelementen in een gebouw van de toekomst, zijn vervaardigd uit een ander materiaal dan HOUT. En dat gebouw wordt dan wel bestempeld als vier dubbel goud. Vier dubbel, een 8 (80%) dus! Waarom maken we daar geen 10 van? 100%!
Voordelen van hout ‘het vier dubbel goud’ ‘Duurzaam’, ‘CO2-opslag’, ‘Circulair’, ‘Comfortabel’, ‘Energieneutraal’, ‘Vochtregulerend’, ‘Klimaatneutraal’ allemaal termen die eigenlijk in één woord te vatten zijn, namelijk HOUT. Als deze termen passen bij de huidige maatschappelijke behoeften. Bouwen met hout is vier dubbel = een 8, maar waarom kiezen we niet voor 5 dubbel goud, een ‘10’ dus door te kiezen voor duurzame houten gevelelementen in houtbouw?
Vijf dubbel goud is een 10! Bouwen met hout én houten gevelelementen is 5 dubbel goud! Een 10 dus. Hoe? Pas ook duurzame houten gevelelementen toe. Houten kozijnen, ramen en deuren hebben naast de hierboven genoemde voordelen nog vele andere voordelen; ze zijn leverbaar in iedere gewenste kleur, hebben een enorme ontwerpvrijheid, zijn aanpasbaar aan elke stijl, zijn brand- en inbraak werend, heel eenvoudig te repareren, zijn kou-, tocht- en geluidwerend, etc, etc,
Een 10? (HOUT)100% dus! Bouwen met hout is zeker hot! Maar duurzame houten kozijnen, ramen en deuren zijn sexy. Een super combinatie voor onze nieuwe houten eeuw! Bouwen met duurzaam hout én duurzame houten gevelelementen is 5 dubbel goud. Een 10 en daarmee (HOUT)100% dus!
HOUT100% heeft besloten om volledig duurzaam te gaan. Sinds 1 januari jongstleden mogen alle bij HOUT100% aangesloten bedrijven alleen nog maar duurzaam geproduceerd hout gebruiken voor hun gehele productie.
De keuze om 100% voor duurzaam hout te gaan, komt niet uit de lucht vallen. Waar de term ‘duurzaamheid’ tien jaar geleden nog nauwelijks werd gebruikt, is het momenteel een hot topic. Om de opwarming van de aarde terug te dringen en te zorgen voor gezondere lucht, is er steeds meer behoefte naar duurzame materialen.
Hout is milieuvriendelijk en hernieuwt zichzelf
Hout is misschien wel hét beste voorbeeld van een duurzaam materiaal. Het is milieuvriendelijk en hernieuwt zichzelf. Voor alle gekapte bomen worden nieuwe bomen geplant. En dat is goed voor het klimaat, aangezien bomen CO2 opslaan als ze groeien.
Ondanks dat hout zelf al erg duurzaam is, is duurzaam hout nog niet de standaard. HOUT100% wil hier graag op voorlopen en maakt als eerste organisatie in Nederland de keuze om alleen nog maar met duurzaam hout te werken.
Directeur/ambassadeur Taco Schoonderwoerd ziet deze stap vol vertrouwen tegemoet: “Ik vind het eigenlijk niet meer dan normaal dat we dit doen als industrie, maar er is geen groep in Nederland die dit al werkelijk doet. Als HOUT100% zijn wij er trots op dat we nu als eerste partij volledig voor duurzaam hout gaan. We hebben een prachtig product als het duurzaam wordt geproduceerd.”
Controles zodat bevestigd kan worden dat het hout duurzaam is
Om te kunnen garanderen dat alle HOUT100%-producten daadwerkelijk duurzaam zijn, dienen de aangesloten bedrijven verbonden te zijn aan een gecertificeerde instantie. Daarnaast vindt er jaarlijks een boekencontrole plaats, zodat kan worden bevestigd dat al het gebruikte hout duurzaam is.
Als opdrachtgever is het eenvoudiger een timmerfabriek te kiezen die duurzaam hout gebruikt. Bezoek simpelweg deze pagina en zie precies welke bedrijven er bij HOUT100% zijn aangesloten.
