Onze aardbol is vooral bedekt met heel veel zoutwater, hoge gebergten en woestijn. De vruchtbare grond om op te leven is heel beperkt.
In 1968 vlogen er voor het eerst mensen om de maan in de Apollo 8. Ik zie onze aarde nu ook als een ruimteschip. Wij zijn allemaal astronauten op een ruimteschip met beperkte voorraden. Als de oceanen leeggevist zijn en de bossen verdwenen, dan krijgen we dat niet meer terug. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Ik zag vanuit de ruimte gekapte bossen, erosie, lichtvervuiling en luchtvervuiling. Onze aarde heeft hersteltijd nodig. Dan kunnen we bronnen en grondstoffen blijven gebruiken. Maar dat lukt niet zonder hersteltijd.
Ontbossing is goed te zien vanuit de ruimte in de vorm van rookpluimen in bijvoorbeeld Afrika en Indonesië of de graatstructuren van weggekapt regenwoud in Brazilië. Daar is de belangrijkste oorzaak van grootschalige houtkap de veeteelt. Voor de verbouw van mais en soja dat nodig is om tot veevoer te verwerken. Op Borneo zijn oliepalmplantages een groot probleem. Ik heb met eigen ogen gezien hoe daardoor veel grond braak ligt en de biodiversiteit is verdwenen. Het verdwijnen van het bos berooft de bewoners van hun levensonderhoud en dwingt ze te verhuizen naar krottenwijken in de steden.
Elke dag komen er 200.000 mensen bij. Dat is een flinke stad per dag.
Ook hardhout is een probleem. Mijn eigen houten kozijnen zijn FSC-gecertificeerd. Dat doe ik omdat de bossen hiervoor gekweekt zijn en houtconsumptie niet ten koste gaat van eeuwenoude bomen. Als je een oude boom kapt, worden complete biotopen vernietigd. In FSC-bossen wordt een boom bewust gekapt om licht te creëren voor de groei van een nieuwe boom. En ook hier weer is de oplossing dus hersteltijd. Zijn we nog op tijd om het tij te keren? Ik blijf positief over wat we als mensen kunnen. Met andere materialen en technologieën kunnen we zorgen dat het consumptie efficiënter en schoner kan. Maar het is ook een politiek verhaal. Overbevolking is een groot probleem. En de toename van de westerse overconsumptie legt een enorme druk op de natuur. De mensheid is eigenlijk een plaag voor deze planeet. Elke dag komen er 200.000 mensen bij. Dat is een flinke stad per dag.
Wat is jouw visie op de toekomst van bouwen in Nederland?
Nederland is één van de dichtstbevolkte landen ter wereld. Menselijke activiteit kon ik goed zien vanuit de ruimte, zoals de Afsluitdijk en de Deltawerken. ‘s Nachts is Nederland één van de meest verlichte plekken in Europa, duidelijk een dichtbevolkt land. Al deze mensen willen prettig leven, met zo veel mogelijk natuur om hen heen. Want dat is goed voor de gemoedsrust.
We hebben in Nederland tegenwoordig te maken met een enorme veestapel. Vroeger at men een keer per week vlees, tegenwoordig veel vaker. Het meeste vlees dat we produceren exporteren we trouwens, dat is niet eens voor onze eigen consumptie. Ik ben zelf geen vegetariër, ik waardeer een goed stukje vlees als ik ergens uit eten ben, maar het consumeren van veel vlees is slecht voor onze gezondheid en legt grote druk op natuur en milieu. Denk aan ontbossing, de enorme hoeveelheid zoetwater die nodig is en de uitstoot van methaan. Met het verkleinen van de veestapel en efficiëntere gewassenteelt kan veel grond gebruikt worden voor natuur, recreatie en woningbouw.
De timmerindustrie wil het zo goed mogelijk doen, bijvoorbeeld door deze certificeringen waar strenge eisen aan verbonden zijn. Zijn de houten kozijnen in jouw woning van een gecertificeerde fabrikant? Jazeker. Dat was een heel bewuste keuze. Een boom staat in een compleet ecosysteem. Als we weer alleen maar productiebossen aanleggen, dan verliezen we biodiversiteit. Dus een productiebos naast een natuurlijk bos, dat is het beste. We hebben in Nederland een grote vraag naar meer woningen. Hout vind ik zelf prachtig, het is een organisch materiaal dat leeft. Schitterend om mee te bouwen. Ik zie liever hout dan beton. We wilden in onze stolpboerderij het nostalgische, oud-Hollandse karakter combineren met het moderne, dus is veel hout gebruikt. De natuur om ons heen voelen is erg prettig, iets wat ik erg miste in de ruimte.
André Kuipers woonde en werkte in totaal 204 dagen in de ruimte. In het internationale ruimtestation ISS was hij arts, wetenschapper, boordingenieur, docent, klusjesman en schoonmaker. Nu – 10 jaar later – genieten we nog steeds van zijn verhalen en ervaringen. En meer dan ooit zijn er belangrijke lessen te leren.
Moet je niet een tikkeltje gek zijn om de ruimte in te willen gaan?
Het is echt een passie, bijna een obsessie, te vergelijken met topsport. Je doet alles om je doel te bereiken, je bijt je erin vast, alles moet ervoor wijken. Voor iedere missie moet je drie tot vier jaar trainen en 80 procent van wat ik geleerd heb, heb ik niet gebruikt. We hebben op de grond veel op storingen en calamiteiten getraind, terwijl het grootste deel van wat je in de ruimte doet routine is. Ook train je voor het uitvoeren van allerlei experimenten.
Zo zou ik vanuit de ruimte een robotwagentje besturen in Noordwijk. Dat experiment werd helaas uitgesteld. Ik was ook back-up voor het koppelen van de Dragon van SpaceX aan het ruimtestation ISS. Dat ging ineens wel door! Het blijft frustrerend voor me om te beseffen dat heel veel van de kennis die ik heb opgedaan, nooit zal hoeven gebruiken.
Wat vond je het minste en het mooiste in de ruimte?
Ik miste de natuur daar enorm. Vogelgeluiden, frisse wind… In het ruimtestation heb je alleen maar plastic en metaal om je heen en hoor je voortdurend machinegeluiden. Ik kreeg daarom van mijn Russische collega een bestandje met vogelgeluiden toegestuurd. We hebben de groene plastic strips van voedselpakketten bij elkaar vastgeplakt in een module. Zo bootsten we een bos na, om er voor het gevoel even in te kunnen rondzweven.
Zweven is één van de prettigste dingen om te ervaren. De eerste dagen maakt het je bewegingsziek en je moet ook echt leren netjes te zweven zodat je niet wild tegen dingen aanbotst. Daarna is het heerlijk. Het vrije gevoel, nergens drukpunten ervaren. Slechts één licht duwtje met je vinger is genoeg voor de gewenste beweging. Ik ben daarom nog altijd graag onder water, dat komt nog het dichtst bij dit gevoel.
Ook het spelen met gewichtsloosheid is magisch. In gewichtsloosheid vormen vloeistoffen zich tot een bol. Dat gebeurt dus ook met sinaasappelsap en melk. We leren dat we niet mogen spelen met eten, maar in het ruimtestation deden we niets liever.
Met stip op één staat het fenomenale uitzicht dat ik had op de aarde en het heelal. Dat is het allermooiste van het vak en de reden waarom ik het ooit wilde gaan doen: de aarde vanuit de ruimte zien.
Maar liefst 16 keer per dag zag je de zon opkomen en ondergaan. Dat moet heel bijzonder zijn!
Ja, dat blijft mooi. We vliegen met 28.000 kilometer per uur om de aardbol heen. Dat betekent 16 keer per dag drie kwartier in het licht en drie kwartier in het donker. We hebben weinig tijd om hier echt van te kunnen genieten. Elke minuut in de ruimte is namelijk ingepland voor nuttige werkzaamheden. Je bent daar de handen en ogen van wetenschappers en technici op de grond. Maar op de vrije momenten heb ik er volop van genoten. De zon die door de lagen van de atmosfeer schijnt geeft de mooiste kleuren. Het ruimtestation is het ene moment in de volle zon, dan weer blauwig verlicht en dan weer in prachtige goudkleuren te zien. Op de momenten dat het op aarde net donker is terwijl de zon nog op het ruimtestation schijnt, kun je het ISS minutenlang zien als het overkomt. Het ziet eruit als een heldere ster die zo snel gaat als een vliegtuig.
In 1,5 uur ben je om onze aardbol heen.
In de ruimte ervaar je een kosmisch gevoel. Als je gewoon in Nederland bent, ervaar je de aarde als plat en de lucht als oneindig. Maar vanuit de ruimte zie je die bol, waar je omheen vliegt. Je ziet Mars en Venus opkomen, de maan… Je bent onderdeel van iets veel groters.
Je zou het als een soort religieus gevoel kunnen omschrijven. De aarde is maar een kleine bol. Je bent er zo omheen. Als je boven India zweeft, weet je dat daar een miljard mensen wonen. En je weet ook: over 1,5 uur zie ik ze weer. Ik kreeg daardoor ook een claustrofobisch gevoel. Niet voor mezelf, maar voor onze aarde. Alleen dat dunne, kwets-bare dampkringetje beschermt ons tegen het heelal.
Een vijandige omgeving met extreme temperatuurverschillen en omstandigheden. Het voelde als een dreigende, zwarte deken. Dat doet je beseffen dat je vanuit aarde niet even ergens anders heen kunt. En dat onze aarde maar een klein bolletje is.
WWF’s visie op bosbeheer gaat over Nederlands Natuur Netwerk en Natura 2000, natuurvolgend bosbeheer en het vergroten van de connectiviteit van natuurgebieden. De grote vervuilers qua CO2-uitstoot zijn landbouw, transport en de bouw. In de bouw is de grote vervuiler beton. Wanneer we hout toepassen kan deze CO2-uitstoot flink beperkt worden. Hout vervangt ook materialen als aluminium en kunststof. Hout wordt steeds meer toegepast in de bouw. Dat is een goede ontwikkeling op gebied van duurzaam bouwen en waardecreatie aan het bos. WWF stimuleert daarom het gebruik van gecertificeerd hout in de bouw.
Bijdrage van de bouw
De bouw kan een bijdrage leveren aan de verbetering van bosbeheer in Nederland, door het gebruik van gecertificeerd hout. Bomen leggen CO2 vast. Door hout te gebruiken wordt de CO2 voor langere tijd vastgehouden. Daarnaast is hout hernieuwbaar en staat het voor duurzame bosbouw en een minimale impact op omgeving (sociaal) en milieu (ecologisch). De vraag naar duurzaam geproduceerd hout neemt dan toe en de vraag naar hout zonder certificaat neemt af. Er is meer controle nodig of daadwerkelijk gecertificeerd hout wordt toegepast. Toepassen van duurzaam geproduceerd hout moet de norm zijn.
Gebruik van hout in de bouw
WWF stimuleert het gebruik van duurzame materialen als hout in de bouw. Kennis vergroten over de toepassingsmogelijkheden van hout bij opdrachtgevers, overheid, architecten, bouwbedrijven en consumenten is hierin een belangrijke stap. Zodat zij niet gemakkelijk grijpen naar vertrouwde gebruiksmaterialen als beton, staal en kunststof. Beton is een grote CO2-uitstoter, zowel tijdens de extractie van grondstoffen, transport en verwerking tot beton. Tijdens extractie van de grondstoffen uit de bodem wordt de bovenlaag vaak onherstelbaar vernield. We willen dus dat er meer duurzame materialen worden toegepast. Hout is een hernieuwbare grondstof en daarmee duurzaam.
Circulair bouwen
Er is vaak veel mogelijk op het vlak van circulair en ecologisch vriendelijk bouwen. Gebruik duurzame materialen zoals hout. Gebruik daar waar het kan gecertificeerd hout. Er zijn verschillende voorbeelden van gebouwen en objecten die van hout zijn gemaakt en niet ’standaard’ zijn, deze voorbeelden moeten we meer gaan delen en omarmen. Collega’s in de bouw die ervaring hebben met ‘duurzaam’ bouwen kunnen anderen inspireren. Stel bijvoorbeeld ook eens een ecoloog aan in het bouwteam.
De tijd dat houten kozijnen op de bouwplaats in elkaar gezet, beglaasd en geschilderd werden, is zo goed als voorbij. Vandaag de dag vinden steeds meer handelingen plaats in de fabriek. En dat levert veel voordelen op. In dit artikel bespreken wij de vijf grootste voordelen van prefab houten kozijnen in de bouw.
Sneller bouwen
Tijd is geld. En dat geldt zeker in de bouw. Elke dag dat een bouwproject langer duurt, kost dat de opdrachtgever geld. Met prefab kan die bouwtijd flink ingekort worden. Door houten kozijnen al in de fabriek in elkaar te zetten, het (isolatie)glas te plaatsen en ze te voorzien van een aflaklaag, hoeft er op de bouwplaats veel minder werk te gebeuren. Zodra de kozijnen uit de fabriek komen, kunnen ze gelijk de gevel in. Hierdoor verloopt de bouw veel sneller.
Makkelijker plannen
De timmerman die een dag uitloopt, de glaszetter die moet wachten op de levering van ramen of de schilder die door aanhoudende regen dagenlang niet kan werken: plannen op de bouw is een flinke operatie. Het tekort aan vakmensen in de bouw maakt deze uitdaging nog groter. Met prefab kozijnen heb je echter veel minder mensen op de bouw zelf nodig. Door kozijnen in de fabriek volledig te maken, te voorzien van glas en af te lakken, zitten ze vaak binnen een dag in de gevel. Dat maakt de planning niet alleen makkelijker, maar ook betrouwbaarder.
Betere kwaliteit
Waar op de bouwplaats stof, zand en het weer invloed hebben op de afwerking van kozijnen, is de productie in de fabriek volledig geconditioneerd. Dat zorgt ervoor dat de kwaliteit van prefab kozijnen gegarandeerd goed is. Verbindingen zijn luchtdicht, waardoor de isolatiewaarde van de houten kozijnen zo hoog mogelijk is. Ook heeft de lak een optimale laagdikte. De lak is rondom aangebracht. Dus ook op plaatsen waar de schilder op de bouw niet bij kan. Prefab kozijnen gaan op deze manier nóg langer mee.
Langer onderhoudsinterval
Een ander voordeel van produceren onder geconditioneerde omstandigheden, is dat de periode tot de eerste onderhoudsbeurt veel langer is. Daarmee besparen bewoners en woningcorporaties op kosten voor onderhoud. Ook voor het uitvoeren van onderhoud zijn goede vakmensen schaars. Hoe beter je het onderhoudsinterval kunt voorspellen, hoe makkelijker dit in te plannen is.
Minder faalkosten
Traditionele kozijnen lopen op de ruwbouw – de fase voor de afwerking van een woning – vaak schade op door stoten, knoeien van metselspecie, stof of het weer. Om deze schade te herstellen, moeten extra uren gemaakt worden. Bij prefab kozijnen voeren fabrikanten hun kwaliteitscheck uit nog voordat het eindproduct de fabriek verlaat. Zo worden faalkosten tot een minimum beperkt.
Oftewel, efficiënter bouwen
De eisen voor bouwprojecten worden steeds hoger: bouwen moet sneller, goedkoper en beter. Met prefab houten kozijnen kan aan al deze eisen worden voldaan. Bovendien maakt prefabricatie bouwprojecten minder afhankelijk van de beschikbaarheid van personeel. Zo behoren vertragingen door uitgelopen planningen of tekort aan vaklieden, tot het verleden.
Hout is al eeuwenlang het meest gebruikte bouwmateriaal ter wereld, maar ook een van de meest duurzame. Hout is een volledig biologisch materiaal, wat wil zeggen dat het hernieuwbaar is en van biologische oorsprong. Met andere woorden: bomen groeien ieder jaar en kleine bomen worden groot. Hout is daarmee van nature een cyclisch materiaal. In vergelijking met andere traditionele bouwmaterialen is het een energie-efficiënte en milieuvriendelijke grondstof. Duurzaam hout kan dan ook een belangrijke bijdrage leveren aan klimaatdoelstellingen. Maar hoe zit het eigenlijk met het gebruik van duurzaam hout in Nederland? In dit artikel benoemen we de feiten over duurzaam hout en het klimaat.
Nederland is koploper
83% van het hout dat in Nederland wordt gebruikt is aantoonbaar duurzaam. Daarmee is Nederland koploper in Europa. Het percentage duurzaam geproduceerd hout dat wordt geïmporteerd door leden van de Koninklijke VVNH lag in 2017 zelfs op 92%.
Nederland is voor ongeveer 85% tot 90% van haar houtbehoefte afhankelijk van import. Het grootste gedeelte van het door Nederland geïmporteerde hout komt uit Europa (76%), gevolgd door Zuid-Amerika (13%), Noord-Amerika (8%), Azië (2%) en Afrika (0,7%).
Duurzaam bosbeheer
Hout mag pas duurzaam worden genoemd als het uit duurzaam beheerde bossen afkomstig is. Bij duurzaam bosbeheer wordt het hout op een verantwoorde manier geoogst, zodat alle bosfuncties behouden blijven. Dit houdt in dat het gebruik van bosproducten geen gevaar oplevert voor de duurzame instandhouding van het bos. Het bos krijgt de tijd weer bij te groeien en te herstellen. Ook de arbeidsomstandigheden van bosarbeiders en de rechten van de bewoners van het bos zijn een belangrijk onderdeel van duurzaam bosbeheer. Door middel van boscertificering wordt aangetoond dat het bos duurzaam wordt beheerd.
Wereldwijd is 435 mega hectare van het bosoppervlakte gecertificeerd. Dat is ongeveer 20% van het totaal aan bos waar hout wordt geoogst. Het gecertificeerde bosoppervlak in Europa ligt op 102 mega hectare, gelijk aan ongeveer 47% van het Europese bosareaal. Hoewel certificering toeneemt, zijn we er dus nog lang niet.
Door het gebruik van hout uit een duurzaam bos krijgt het bos een economische waarde. Dit draagt bij aan bescherming van het bos tegen omvorming naar andere vormen van landgebruik, zoals palmolieplantages of grond voor veeteelt. Een boseigenaar weet zich door duurzaam bosbeheer te verzekeren van inkomsten. Niet alleen nu, maar door de aangroei ook in de toekomst.
Duurzaam hout in de woningbouw
De houtsector heeft de ambitie om jaarlijks 10.000 woningen met houtskeletbouw te realiseren. Per jaar levert dit een reductie op van 6% in CO2-equivalenten. Eén CO2-equivalent staat gelijk aan het effect dat de uitstoot van 1 kilogram CO2 heeft. Door in die woningen ook duurzaam hout te gebruiken voor andere toepassingen (zoals kozijnen en deuren) kan de reductie verder verhoogd worden naar bijna 11%. De keuze voor houten deuren en houten kozijnen levert dus nog eens 5% extra reductie op. Een heldere reden om te kiezen voor natuurlijk hout in plaats van kunstmatig gefabriceerde grondstoffen.
Opslag van CO2 in hout
Naast het vermijden van broeikasgasemissies, ligt er ook CO2 (koolstof) in houtmateriaal opgeslagen. Per kubieke meter hout bedraagt dit ongeveer 1 ton CO2 . De exacte opslag capaciteit hangt af van de houtsoort. Producten kunnen uit één houtsoort bestaan, maar ook zijn samengesteld uit meerdere houtsoorten of producten.
Het gebruik van duurzaam hout, dat is verkregen uit duurzaam beheerde bossen, draagt zo bij aan het in stand houden van bos en het vergroten van het volume CO2 wat daarin wordt en ligt opgeslagen.
Totaal bijdrage aan CO2 reductie
De ambities van de houtsector op het gebied van inzet van duurzaam hout, resulteren in een klimaatwinst van bijna 0.3 megaton per jaar. En dan is de opslag van CO2 in hout in deze analyse nog niet eens meegenomen.
Hoe je duurzaam hout herkent
Ontbossing zorgt op jaarbasis voor 15% van de wereldwijde CO2-uitstoot en speelt dus een grote rol in klimaatverandering. Dit kan worden voorkomen door duurzaam hout te gebruiken. Je herkent duurzaam hout aan de FSC-, PEFC-, MTCS-, Keurhout- en STIP-keurmerken.
Deze keurmerken zorgen ervoor dat bossen door middel van verantwoord bosbeheer behouden kunnen blijven. Verantwoord bosbeheer staat voor bescherming van het leefgebied van planten en dieren, en respect voor de rechten van lokale bevolking en bosarbeiders. Maar ook op hout oogsten mét behoud van het bos. Dit hout wordt vervolgens tot aan de consument gevolgd, wat herkenbaar is aan het keurmerk.
“Geen enkel ander keurmerk eist wat STIP garandeert: een STIP-bedrijf koopt uitsluitend verantwoord geproduceerd hout en verkoopt dat dus ook.” – Oscar van Doorn (STIP)
