In gesprek met Eric de Munck
De discussie over klimaatverandering en CO₂-uitstoot speelt wereldwijd een steeds grotere rol. Overheden, industrieën en ook de bouwsector zoeken naar manieren om de uitstoot te verminderen en klimaatdoelen te halen. Eén van de instrumenten die daarbij steeds vaker genoemd wordt, zijn carbon credits. Maar wat zijn dat precies, en wat kan de bouwsector ermee? Eric de Munck legt de gedachten uit achter het systeem en waarom het juist voor houtbouw interessant kan zijn.
De rol van hout in het klimaatvraagstuk
Om carbon credits goed te begrijpen, is het belangrijk om eerst naar de rol van CO₂ te kijken. Door industriële activiteiten en het gebruik van fossiele brandstoffen komt er steeds meer CO₂ in de atmosfeer. Daardoor ontstaat een dikker pakket broeikasgassen dat ervoor zorgt dat warmte minder makkelijk van de aarde kan ontsnappen. Dat proces staat bekend als het broeikaseffect.
Binnen de bouwsector wordt daarom steeds vaker gekeken naar materialen met een lagere klimaatimpact. Hout speelt hierin een bijzondere rol. Bomen nemen tijdens hun groei namelijk CO₂ op uit de lucht. Wanneer dat hout vervolgens wordt bewerkt tot product en wordt toegepast in een gebouw, blijft die CO₂ gedurende de levensduur daarvan opgeslagen.
Daarnaast hebben producten van hout nog een extreem groot voordeel. Niet alleen wordt CO₂ vastgelegd in het hout, ook is er relatief weinig energie nodig om hout te produceren. Vergeleken met materialen zoals staal of beton zijn de productieprocessen veel minder energie-intensief. Daarnaast vervangt hout andere bouwmaterialen die vaak een hogere CO₂-uitstoot hebben. Dit wordt ook wel het substitutie-effect genoemd.
Volgens veel studies betekent dit dat een kubieke meter hout ongeveer 0,9 ton CO₂ opslaat. Tegelijkertijd wordt gemiddeld nog eens ongeveer 1,1 ton CO₂-uitstoot vermeden doordat andere materialen niet gebruikt hoeven te worden. Samen kan dat oplopen tot een klimaatwinst van ongeveer twee ton CO₂ per kubieke meter hout wanneer men kiest voor hout. Bovendien kan hout vaak opnieuw worden gebruikt. Daardoor blijft de opgeslagen CO₂ nog langer uit de atmosfeer.
Europese klimaatdoelen
De aandacht voor CO₂-reductie komt niet uit het niets. Sinds het Klimaatakkoord van Parijs in 2015 proberen landen wereldwijd de temperatuurstijging op aarde te beperken tot maximaal een halve graad per jaar. Europa heeft daarom stevige klimaatdoelen vastgesteld.
Het doel is om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met minstens 55 procent te verminderen. In 2040 moet dat ongeveer 90 procent zijn en uiteindelijk wil Europa in 2050 volledig klimaatneutraal zijn.
Deze ambities hebben ook grote implicaties voor de bouwsector. Nieuwe Europese regelgeving, zoals de Energy Performance of Buildings Directive (EPBD), kijkt steeds meer naar de totale CO₂-uitstoot van gebouwen gedurende hun hele levenscyclus. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar energiegebruik over de gehele levensduur (WLC), maar ook naar de impact van de gebruikte materialen (GWP). Vanaf 2028 zal er een label verplicht worden om de totale hoeveelheid CO2-emissies van een gebouw inzichtelijk te maken, de zogenaamde WLC-GWP score. Deze wordt eerst verplicht voor gebouwen met een nuttig gebruiksoppervlak van 1000m2, vanaf 2030 voor alle nieuwe gebouwen.
In Nederland wordt de volledige milieuimpact van gebouwen onder andere vertaald naar de milieuprestatie van gebouwen (MPG). Ontwikkelaars moeten aantonen dat hun gebouwen onder een bepaalde milieugrens blijven om een omgevingsvergunning te krijgen.
Wat zijn carbon credits?
Binnen deze klimaatdoelen ontstaat ook een nieuw economisch instrument: carbon credits. Het idee erachter is relatief eenvoudig. Bedrijven die veel CO₂ uitstoten moeten hun uitstoot verminderen. Lukt dat niet volledig, dan kunnen ze uitstoot compenseren door carbon credits te kopen.
Een carbon credit staat voor één ton vermeden of opgeslagen CO₂. In Europa bestaat hiervoor al een handelssysteem voor de industrie: het Emissions Trading System. Bedrijven krijgen een bepaalde hoeveelheid uitstootrechten. Als ze meer uitstoten dan toegestaan, moeten ze extra rechten kopen van bedrijven die minder uitstoten dan hun limiet.
De prijs voor zo’n CO₂-recht ligt momenteel rond de 66 euro per ton. Nederland heeft daarnaast plannen gehad voor een extra nationale CO₂-belasting, maar die is voorlopig uitgesteld.
CO₂-opslag als waarde
Naast het beprijzen van uitstoot wordt er nu ook gekeken naar het belonen van CO₂-opslag. Dat gebeurt via nieuwe Europese initiatieven, zoals het Carbon Removal Certification Framework.
Daarmee kunnen partijen die CO₂ langdurig opslaan mogelijk credits ontvangen. Dat kan bijvoorbeeld door bosaanplant, maar ook door biobased materialen langdurig toe te passen in gebouwen.
Als hout bijvoorbeeld minimaal 35 jaar in een gebouw blijft, kan de opgeslagen CO₂ in theorie worden omgezet in carbon credits. Daarmee ontstaat een nieuwe economische waarde rondom CO₂-opslag.
Een belangrijke vraag is daarbij wel wie die credits krijgt. In de keten van bos tot gebouw zijn namelijk meerdere partijen betrokken. Dat kan de boseigenaar zijn, maar ook een projectontwikkelaar of een andere partij in de bouwketen. Omdat een credit maar één keer kan worden uitgegeven, zal uiteindelijk moeten worden bepaald wie daar recht op heeft.
Nieuwe initiatieven uit de markt
Naast Europese regelgeving ontstaan er ook initiatieven vanuit de markt. In Nederland wordt bijvoorbeeld gewerkt met het systeem Stored Carbon Credits. Daarbij wordt berekend hoeveel CO₂ er daadwerkelijk in een gebouw is opgeslagen. Op basis daarvan kunnen credits worden uitgegeven.
Voor zulke systemen zijn uitgebreide controles en rekenformules nodig. Het moet immers duidelijk zijn hoeveel CO₂ er daadwerkelijk in materialen zit en hoeveel daarvan uiteindelijk in het gebouw terechtkomt. Daarom worden databases, rekenmethodes en certificeringssystemen ontwikkeld.
Volgens Eric staat deze markt nog aan het begin, maar groeit de interesse snel. Vooral projectontwikkelaars beginnen de waarde van carbon credits te zien. Zij kunnen de credits bijvoorbeeld gebruiken om projecten met een hogere uitstoot te compenseren.
Wat betekent dit voor de houtsector?
Voor bedrijven in de houtketen levert dit voorlopig vooral indirecte voordelen op. Timmerfabrikanten of houthandelaren ontvangen niet direct carbon credits voor de hoeveelheid hout die zij verkopen. Toch kunnen zij wel laten zien hoeveel CO₂ er in hun producten is opgeslagen.
Daarvoor bestaan inmiddels verschillende hulpmiddelen zoals de rekentool van Centrum Hout: www.opslagCO2inhout.nl. Zo kan op basis van houtsoort en volume worden berekend hoeveel CO₂ er in een product is vastgelegd. Sommige bedrijven geven hun klanten daar zelfs een certificaat van, bijvoorbeeld bij een project of aan het einde van een jaar als een goed doordacht relatiegeschenk.
Volgens Eric helpt dat om meer bewustwording te creëren. Klanten zien dan concreet welke klimaatimpact hun materiaalkeuze heeft.
Grote klimaatwinst mogelijk
Onderzoek laat zien dat opschaling van houtbouw een grote bijdrage kan leveren aan de klimaatdoelen. Analyses van onder andere Wageningen University en verschillende adviesbureaus laten zien dat een grotere toepassing van houtbouw een aanzienlijke CO₂-reductie kan opleveren.
In sommige scenario’s kan een sterke groei van houtbouw zelfs leiden tot een reductie van ongeveer veertig procent van de CO₂-uitstoot in het huidige klimaat van de bouwsector.
Een systeem dat zich nog moet ontwikkelen
Volgens Eric staat de handel in carbon credits nog in de beginfase. Toch verwacht hij dat het systeem zich verder zal ontwikkelen, vooral omdat de druk om klimaatdoelen te halen steeds groter wordt.
Als CO₂-opslag een economische waarde krijgt, zal de markt daar vanzelf op reageren. Directe inkomsten uit carbon credits zijn er voor houthandel en timmerbedrijven voorlopig nog niet. Maar indirect kan het systeem wel leiden tot meer vraag naar houtbouw. En daarmee kan het een belangrijke rol spelen in de verduurzaming van de bouwsector en stimulans voor de Timmerindustrie en overige houtsector.
Foto: Maarten Feenstra
